فصل چهارم از باب دوم « در ذكر اختلاف ضرائب « 1 » خراج بقم ، تا آنكاه كه شيخ ابو الحسن عبّاد بن عبّاس « 2 » رحمه اللّه ، آن را در سنهء خمس و ثلثين و ثلثمائه « 3 » ، مقرر و معيّن كردانيد . و در ذكر نجوم و دفعات مال خراج ، و رسوم و مؤن و اخراجات آن ، و رسوم صدقه بقم » خراج بيشترين شهرها ، مقرّر و معيّن و موصوف ، و آن را قانونى و دستورى بوده ، كه رجوع با آن كرده‌اند ، و اعتماد نموده ، الّا خراج قم ، كه در ضرائب آن اختلاف بسيارست . چنين كويند كه : اصل اين تعيين خراج قم ، كه آن به نسبت بيشتر و زيادت‌تر بوده است ، و معروف و مشهور در ميانهء مردم ، و اصحاب و ارباب خراج شهر ، و بر دست أبى

--> ( 1 ) . ضرائب : جمع « ضريبه » ، ماليات . ( 2 ) . شيخ امين عبّاد بن عباس بن عباد طالقانى ، پدر صاحب بن عبّاد ، وزير مشهور آل بويه ، متوفاى سال 330 يا 335 هجرى ، و پيشتر در آغاز ( باب دوم ) همين كتاب به تفصيل درباره او سخن رفت . ( 3 ) . سال 335 هجرى . لازم به يادآورى است كه مصنّف تاريخ قم در بخش « فهرست ابواب كتاب » سال وفات عبّاد بن عباس را 330 هجرى دانسته است : ( آن سال كه او را وفات رسيد ، و آن سنه ثلاثين و ثلاثمائه هجريّه بود ) .